Jan Jordan i zapach węgierskiego wina. Jak ród herbu Trąby odmienił Duklę [Właściciele Dukielscy #3]

Kiedy w 1540 roku ostatni spadkobiercy rodu Kobylańskich przekazywali klucze do dukielskich dóbr Janowi Jordanowi, nikt nie przypuszczał, że to senne, pograniczne miasteczko wkrótce stanie się handlowym sercem regionu. Rozpoczynał się „wiek złota”, wina i wielkiej polityki, której architektem był jeden z najpotężniejszych ludzi w ówczesnej Koronie.

Wielki gracz wchodzi do Dukli

Przez ponad półtora wieku Dukla kojarzyła się z rodem Kobylańskich. Jednak fortuna bywa zmienna – rody gasną, a majątki szukają nowych gospodarzy. Około 1540 roku miasto trafiło w ręce człowieka, którego wpływy sięgały znacznie dalej niż granice ziemi bieckiej. Jan Jordan z Zakliczyna herbu Trąby nie był jedynie lokalnym dziedzicem. Jako kasztelan krakowski zajmował najwyższe świeckie krzesło w senacie, doradzał królom i posiadał ogromne wpływy na dworze Zygmunta Starego.

Dla Jordana Dukla nie była tylko kolejną pozycją w rejestrze majątków. Dostrzegł w niej to, co inni przeoczyli: strategiczne „okno na świat”, otwarte szeroko w stronę Królestwa Węgier przez dogodną Przełęcz Dukielską.

Rok 1540: Narodziny handlowej potęgi

Najważniejszym momentem w historii „jordańskiej” Dukli był rok 1540. Wykorzystując swoje polityczne koneksje, Jan Jordan uzyskał od króla Zygmunta Starego przełomowy przywilej. Miasto otrzymało prawo do organizacji:

• Dwóch wielkich jarmarków rocznie (na św. Jana Chrzciciela i św. Michała Archanioła).
• Cotygodniowych targów w każdy poniedziałek.

Proszę sobie wyobrazić ten gwar na dukielskim rynku! Kupcy z Krakowa, Bardejowa i Preszowa zjeżdżali tutaj, by handlować suknem, solą i rzemiosłem. Jednak to, co naprawdę napędzało rozwój miasta, nie przyjeżdżało w wozach z suknem, lecz płynęło w dębowych beczkach prosto z południa.

Płynne złoto z południa i prawo składu

To właśnie za czasów Jana Jordana, a później jego syna – Spytka Wawrzyńca – Dukla stała się kluczowym punktem przeładunkowym dla węgierskiego wina. W tamtym czasie polska szlachta rozkochała się w trunkach z Tokaju i Egeru. Transporty win, ciągnięte przez woły mozolnie wspinające się na karpackie przełęcze, musiały zatrzymać się właśnie tutaj.

Dukla posiadała tzw. prawo składu win, co oznaczało, że przejeżdżający kupcy mieli obowiązek wystawić swój towar na sprzedaż miejscowym handlarzom. Przynosiło to miastu i jego właścicielom niewyobrażalne zyski z myta i podatków. Zapach dojrzewającego wina, mieszający się z wonią końskich grzyw i dymu z rynkowych karczm, stał się stałym elementem tutejszego krajobrazu na kolejne stulecia.

Od drewna do kamienia: Narodziny rezydencji

Jan Jordan wiedział, że potężny ród potrzebuje siedziby budzącej respekt. Choć dzisiejsza Dukla kojarzy się głównie z późnobarokowym pałacem Mniszchów, to właśnie Jordanowie wznieśli tu pierwszy murowany dwór obronny. Była to budowla typu kamienio-ceglanego, o charakterze wieżowym, otoczona systemem fortyfikacji. Stanowiła ona bezpieczną przystań dla właścicieli oraz pilnie strzeżony skarbiec, w którym gromadzono dochody z kwitnącego handlu i opłat celnych.

Dziedzictwo rodu Trąbów

Panowanie Jana Jordana było krótkie, zmarł bowiem w 1548 roku. Dzieło kontynuował jednak jego syn, legendarny Spytek Wawrzyniec Jordan – kasztelan krakowski, mecenas sztuki i jeden z liderów ruchu egzekucyjnego. To Jordanowie nadali Dukli impet, który pozwolił jej wyjść z cienia średniowiecza i stać się nowoczesnym, renesansowym ośrodkiem miejskim.

Gdy dziś spacerujemy po dukielskim rynku, pamiętajmy, że to właśnie ród Jordana wytyczył szlaki, którymi przez kolejne stulecia płynęło bogactwo tej ziemi. To oni nauczyli Duklę „mówić” w wielu językach i smakować najlepszych win Europy.